Araziden seslerimiz (2017-07-24)

Şimdilik hoşça kal Kaymakçı!

Kaymakçı Arkeoloji Projesi’nin 2017 sezonu sona erdi. Türk ve yabancı araştırmacı ve çalışanlardan oluşan ekibimizin tüm üyelerine özverili çalışmalarından ötürü teşekkür ederiz.

Bağlı olduğumuz enstitülerde geçmiş yıllara ait bulgularımız üzerine araştırmalarımız ve yayın çalışmalarımız sürerken, önümüzdeki yazın getireceği yeni gelişmeleri daha şimdiden sabırsızlıkla bekliyoruz!

Araziden Seslerimiz (2017-07-20)

Küçük Olan Her Şey!

Magda Pieniążek ve Maria Lill

Öğrencilerimiz Maria Lill ve Milos Roháček’in Magda Pieniążek’e verdiği destekle birlikte küçük buluntu ekibimiz 2017 yılında daha da büyüdü! Küçük buluntu ekibi metal, kil, fayans, taş ve kemik gibi birçok farklı malzemeden yapılma insan yapımı objeyle ilgilenir. Bu objelerin tamamı her ne kadar ‘küçük buluntu’ olarak adlandırılsa bile bazıları (örneğin, öğütme taşları) aslında oldukça büyüktür; 2 kilo ağırlığında olan bile var!

Bu sezon çoğunlukla dokuma ağırlığı ve ağırşak gibi dokuma aletleri ile bıçak, iğne ve bız gibi metal objelere ağırlık verildi. Tüm bu objeler Tunç Çağı’nda Kaymakçı’da yaşamış ve çalışmış insanlara bizi bir adım daha yaklaştırıyor.

Maria birkaç gün boyunca gece gündüz (evet, gece rüyasına bile girdi!) sayısı 120’yi bulan ağırşakla uğraştı. Yün eğirme çubuklarına takılan ağırşaklar, eğirme hızını arttırmak ve sabitlemek amacıyla ağırlık olarak kullanılmaktaydı. Kaymakçı’da bulunan ağırşaklar kilden yapılmadır ve şekil olarak konik, çift konik ya da küre biçimlidirler. Yerleşimde bulunmuş olmaları ise buradaki insanların geçmişte farklı türdeki kumaşlar için farklı kalitede yün eğirdiklerine işaret etmektedir.

Ağırşakların birçoğuna çentik atılmıştır ya da baskı tekniğiyle süslenmişlerdir. Kaymakçı’da yaşayanların yaratıcılıklarına hayran kalan bizler, bir ağırşak güzellik yarışması düzenledik ve yarışmanın galibi çift konik biçimli bu zarif ağırşak oldu!

Magda ve Milos süs iğnesi, keski, bıçak, delgi ve bız gibi metal buluntulara ağırlık verdiler. Tunç Çağı’nda bızlar ince yükselti verme ya da koparma işlemlerinde,oymacılıkta ya da ahşap, deri, kemik, boynuz ve hatta taştan yapılma objeler üzerinde delik açmada kullanılmış olabilirler. Kaymakçı’da şimdiye kadar bulunan bızlar küçüktür (ortalama 5 cm) dolayısıyla çok ince zanaat işçiliğinde kullanılmış olmalıdırlar. Örneğin, kalınlığı yalnızca 2 mm olan bir bız, boncuk gibi çok küçük objelere delik açmak için delgi olarak kullanılmış olabilir.

Araziden Seslerimiz (2017-07-17)

Yerel Seramik Üretimini Öğrenme

Catherine Scott

Bir kazı sezonunun yalnızca depo çalışmasına adanmasının faydalarından biri de, arazi çalışmasının yapıldığı normal bir kazı sezonunda vaktimiz kalmadığı için yapamadığımız yeni araştırma konularına yönelme fırsatıdır. Bu yıl ekip üyelerimizin bir kısmı, Gediz Ovası’nın  kenarında dağın eteklerinde bir yamaç üzerine kurulu bir köy olan Gökeyüp’ü ziyaret etme ve yerel seramik üretim geleneklerini izleme fırsatı buldu. Her ne kadar son 15 içerisinde Merkezi Lidya Arkeoloji Projesi kapsamında köyü birkaç kez ziyaret etmiş olsak dahi, Kaymakçı’da kazıya başladığımızda beri köye ilk ziyaretimizi bu yıl gerçekleştirebildik.

Seramik uzmanı Peter Pavúk, fırınlama öncesi güneşte kurutulan kapları inceliyor.

Seramiklerin fırınlanmadan önceki (altta) ve sonraki (üstte) halleri.

İçine mika katılmak üzere hazır olan ıslak kil.

Bu bölgede M.Ö. 2. binyıl’dan beri “altın mika astarlı” (goldwash) olarak isimlendirilen seramik türü üretilmektedir. Altın mika astarlı seramikler, yerel mika kullanılarak oluşturulan astar sayesinde pişirme sonrası koyu altın ya da bronz rengi alan seramikleri ifade eder. Gökeyüp’te mika hem pişirme kaplarının ısıya dayanıklılığını arttırmak amacıyla katkı malzemesi olarak hem de seramiklere parlak bir görünüm vermek amacıyla astar olarak kullanılmaktadır. Her ne kadar üretim yöntemleri farklıymış gibi görünüyor olsa dahi altın mika astarlı seramikler Kaymakçı’da da bulunmaktadır. Yine de günümüzde yapılan üretimi gözlemlemenin bilgilendirici olduğunu söyleyebiliriz.

Bu kapta pişirme sırasında ısının eşit şekilde dağılmadığını gösteren gümüş rengi bir kısım var.

Buradaki tüm seramikler el yapımı ve yıllar içinde bu beceriyi elden ele geçiren kadınlar tarafından üretilmekte. Bu gördüğünüz pişirme için iki haftada tam 800 kap yapmışlar!

Kaplar pişirmeye hazır hale geldiklerinde çömlekçiler yuvarlak bir yığın halinde seramikleri üst üste yerleştiriyor ve etrafını odunla kaplıyorlar. Bu fotoğraftaki yığın, ateşi canlı tutmak için yolun bolca rüzgar alan bir kesişim noktasına konmuş vaziyette. Pişirme süresi yaklaşık olarak 30 dakika ile iki saat arasında değişiyor ve çok dikkatli bir biçimde kontrol ediliyor.

Seramik pişirmek burada sosyal bir etkinlik. Komşular yardım etmek ya da sadece izlemek için uğradılar, hatta atıştırmalık olarak közde patates bile pişirdiler! Bu yerel geleneği gözlemleme ve bir parçası olma fırsatını yakaladığımız için müteşekkiriz.

Araziden Seslerimiz (2017-07-11)

Detaylı İşler: Ağır Tortu Malzemesinden Kemikleri Ayıklamak

Francesca Slim

Ağır tortu analizi başlıyor! Bu yıl hayvan kemiği çalışma ekibimiz büyüdü ve depo çalışması kapsamında bu sezon birtakım işleri tamamlamak için Dr. Canan Çakırlar, Francesca Slim, Jildou Kooistra, Madison Blumer, Conor Mead ve Elif Özsöy’den oluşan harika bir işgücümüz var!

İşte, çok sayıda küçük kemik parçasının üstesinden gelen büyük işgücü: Jildou, Elif, Conor ve Madison.

Hayvan kemiklerini çalışma ekibi flotasyon sırasında elde edilen ağır tortuların analizine başladı.

Tortu örneklerinin arazi ekibi tarafından toplanması ile sonrasında arkeobotani ekibinin gerçekleştirdiği flotasyon, ağır tortunun toplanması ve ayıklanmasından oluşan uzunca bir iş akışından sonra, ağır tortu örneklerinin içindeki kemik malzeme nihayet hayvan kemiği çalışma ekibine ulaştı. Ağır tortu örnekleri tepsilere yayılarak gün ışığında dikkatlice incelenir ve küçük fırça ve dişçi aletlerinin yardımıyla kategorilere ayrılır. Örnekler arasında yalnızca yaygın olarak bulunan evcil hayvanlara değil, aynı zamanda amfibik hayvan, kuş, balık, yumuşakça ve fare gibi küçük memelilere ait kemikler de bulmaktayız.

Francesca ağır tortu örnekleri arasında bulunan tanımlanabilir memeli hayvan kemiklerini detaylıca analiz ederken.

Bu ağır tortu örnekleri içerisinde, elle seçilmiş ya da kuru elekten gelen örnekler arasında bulunmayan kemiklere de rastlarız. Küçük hayvanlara ait kemiklerin yanı sıra zaman zaman çok genç hayvanlara ait küçük kemiklere rastlamamız, Kaymakçı’da çok genç hatta yavru hayvanların da olduğunu gösteriyor. Yani, ağır tortu örneklerinin veriyi tamamlayıcı nitelikte olduğunu ve geçmişte Kaymakçı’da var olan tüm evcil, vahşi ve ortakçı hayvan türlerinin tamamını anlamamıza yardımcı olduğunu söylenebilir.

Ayıklama işlemi sırasında diğer analizler için faydalı olabilecek belli tür kemikleri de gözden kaçırmamaya dikkat ederiz. Örneğin, balıklara ait otolitleri (bir tür işitme taşı) bulmayı umarız çünkü bunlar ileride izotop analizi için kullanılabilirler. Bu sayede yalnızca uzmanlar arası değil, projede uzun vadede yapılabilecek projelerle de işbirliği yapmış oluyoruz!

Araziden Seslerimiz (2017-07-09)

Buluntuları Fotoğraflamak

Christina Luke

Uzman fotoğrafçı Niki Gail’ı dört günlüğüne Kaymakçı ekibinin bir parçası olarak konuk etmek bizim için büyük bir zevkti. Çeşitli arazi şartlarıyla uyumlu müthiş ruh hali, aşırı sıcak hava dalgasını (47 derece) bile çok daha eğlenceli hale getirdi. Niki, küçük buluntular (süs iğnesi, yüzük, token, ağırşak vb.) ile kemik, seramik ve mimari malzemeyi fotoğraflarken ekibimizin birçok üyesiyle yakinen çalıştı. Bir günümüzü de Manisa Müzesi’nde geçirerek buradaki geçmiş sezonlara ait buluntuları belgeleme fırsatı bulduk. Havanın sıcak oluşu işi zorlaştırıyor ama Osmanlı Dönemi mimarisinin harika ortamı, çalışmak için hoş bir hava yaratıyor.

Doğru pozu yakalamak bazen zorlayıcı olabiliyor!

Araziden Seslerimiz (2017-07-07)

Tekelioğlu’nda Ebru Sanatı

Christina Luke

Temmuz’un ilk hafta sonu Tekelioğlu’na Ebru sanatçısı Nedim Sönmez geldi. Kendisi köyün çocuklarına ebru ve kağıt yapımı üzerine atölye çalışması yapmayı teklif etti. Anlattığı ders ve gösterdiği videolarla bu zanaatların Türkiye’deki tarihini ele alırken, sonrasında çocuklar bu zanaatları deneme fırsatı buldular.

Çocuklar iki gün boyunca bilgi paylaşımı yapma fırsatı buldular ve atölye çalışmalarının sonunda yaptıkları zanaatı eve, ailelerine götürdüler.

Nedim Sönmez, İzmir Bornova’daki Ege Üniversitesi Kağıt ve Kitap Sanatları Müzesi’nin müdürü ve aynı zamanda tanınmış bir ebru sanatçısıdır. Bu, projemizle yaptığı atölye çalışmalarının ikincisiydi.

Araziden Seslerimiz (2017-07-06)

Tatlı İkramlar: 4 Temmuz için Türkiye’de Amerikan Turtası Pişirmek

Emily Wilson ve Caitlin O’Grady

4 Temmuz Amerikalılar için çok şey ifade eder: Bağımsızlık Bildirgesi’nin imzalandığı günü kutlamak, barbekü yapmak, aile ve arkadaşlarla olmak ve havai fişek demektir. Aynı zamanda birçok Amerikalı için bu günle özdeşleşmiş bir tatlı olan meyveli turta demektir. Bu yıl, Türkiye’de çalışırken bir tutam Amerika tadı yaşadığımız geleneksel 4 Temmuz barbeküsü için meyveli turta yapmaya karar verdik. Ancak bu turtaları yapmak hiç de kolay olmadı.

Alışveriş listesi – sizce yeterince malzememiz var mı?

Çok fazla tereyağı!

Vişneleri hazırlarken.

Kafes biçimli turta hamurunun yapılışı.

İşte pişirme mücadelemiz.

Turtaları bu fırında pişirenler her gün yemeğimizi yaparken bu fırını kullanan aşçılarımızı bir kere daha takdir ettiler, zira bu fırında sabit ve bilinmeyen bir ısıda, tek seferde sadece bir turta pişirebildiler.

Bir turta kabuğu bitti, geriye kaldı iki tane daha.

Bir sürü leziz turta!

Ziyafete hazırız!

Turtalar ve kırıntılı tatlılar barbekü için Marmara Gölü’nün kıyısına sağ salim taşındı. Lezzet açısından istisnasız hepsi başarılı bulundu!

Araziden Seslerimiz (2017-07-05)

Lazerle Hızlı Yapılan Çizimler

Peter Demján

Seramiklerin şekil ve formlarındaki gelişimini anlamak, antik yaşayış ve üretimin canlandırımında önemli bir rol oynar. Orijinal seramiğin profilini ve hesaplanmış çapını esas alarak yapılan çizim işlemi de dahil olmak üzere, her bir parçanın dikkatlice çalışılıp eksiksiz bir biçimde belgelenmesi gerekir. El çizimiyle ya da üç boyutlu taramaya dayalı dijital çizim yoluyla elde edilen bu işlem genellikle oldukça vakit alır.

Prag Charles Üniversitesi’nden gelen ekip seramikleri işlemden geçiriyor. Soldan sağa: Peter Pavúk, Lucia Šušková ve Kristina Jarošová (Fotoğrafta olmayanlar: Peter Demján ve Miloš Roháček).

Lazer Destekli Profilleme cihazının mucidi Peter Demján, bir seramik parçasını işlemden geçirirken.

Kaymakçı Arkeoloji Projesi’nin bu sezonunda bir yenilik olarak seramikleri işlemden geçirme ekibi, seramik parçalarının profillerini ve çaplarını ölçmek için özel olarak geliştirilmiş bir Lazer Destekli Profilleme (LAP) cihazından destek aldılar.

Profilleme cihazı, tek bir parçadan bir seramiğin yüksek kalitede dijital çizimini yalnızca birkaç dakikada elde etmemizi sağlıyor. Bu çizimler sonrasında çeşitli seramik türlerini geleneksel yollarla analiz etmek ya da profil biçimlerini dijital olarak karşılaştırmak ve benzerliklerini hesaplamak için kullanılabilirler. Morfometrik olarak adlandırılan bu işlem, her bir parçayı elden geçirmek zorunda kalmadan yerleşimin farklı yerlerinden ve hatta başka yerleşimlerden gelen binlerce seramik parçasını analiz etmemizi sağlar.

Lazer Destekli Profilleme cihazının işleyişi.